هم بعضى از آنها با بعضى ديگر دوستى و يارى مىكنند و اگر شما به اين دستور عمل نكنيد ( هجرت نكنيد يا به كمك مسلمين نرويد ) باعث ايجاد فتنه بر روى زمين و يا فساد بزرگى خواهد شد . « 1 » از اين آيه به خوبى استفاده مىشود كه مراد از « ولايت » در اينجا دوستى و كمك كردن است يعنى شما مؤمنين بايد يد واحده باشيد و نسبت به يكديگر يارى و دوستى كنيد همان‌گونه كه كفار نيز در بين خود دوستى مىكنند و به يارى يكديگر مىشتابند و اصلًا نمىخواهد بفرمايد مهاجرين و انصار برخى از آنها نسبت به صغار يا مجانين و قصّر ولايت دارند و كفار هم در بين خود بر قصّر و صغارشان ولايت دارند . اين مطلب از آيات بعد نيز به روشنى به دست مىآيد . در آيه ولايت مؤمنين نيز كه لسان او مثل همين آيات است بيان مذكور مىآيد كه ولايت به معنى دوستى و كمك كردن است . اين تعبير شبيه تعبيرى است كه در باب مياه فرموده‌اند : ان ماء الحمام كماء النهر يطهر بعضه بعضاً « 2 » مراد از اين جمله اين است كه آبهاى نهر كمك يكديگر بوده و در نتيجه از آلودگى و انفعال آن جلوگيرى مىكنند . آيهء « وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ » نيز در همين مقام مىباشد نه اينكه برخى از مؤمنين را مجنون و صغير و برخى ديگر را كبير و عاقل فرض كرده و كبار را ولى صغار دانسته باشد . بنابراين آيات مذكوره ناظر به ولايت به معناى سرپرستى نيست لذا استدلال شيخ طوسى براى نفى ولايت مسلمان بر كافر نيز مخدوش مىباشد . د ) بررسى آيهء « وَ لَنْ يَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا » 1 - مناقشهء صاحب حدائق در دلالت آيه ايشان در مورد آيهء سبيل نيز مىفرمايد : مراد از « سبيل » كه در آيه نفى شده بنابر

--> ( 1 ) - سوره انفال ، آيات 73 - 72 . ( 2 ) - وسائل ، ابواب الماء المطلق ، باب 7 ، ح 7 .